Dạy con theo lời Phật: 5 bài học từ bi cho trẻ nhỏ
Nhiều cha mẹ Phật tử băn khoăn: con còn nhỏ thì dạy Phật pháp thế nào cho con hiểu mà không thấy gò bó. Câu trả lời là dạy bằng chính đời sống hằng ngày. Bài viết này được biên soạn từ kinh nghiệm của nhiều gia đình Phật tử đến lễ Chân Minh Tự, kết hợp với lời dạy của Đức Phật về đạo làm cha mẹ.
Đức Phật dạy gì về bổn phận cha mẹ
Trong kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật nêu năm bổn phận của cha mẹ với con: ngăn con làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy con nghề nghiệp, cưới vợ gả chồng xứng đáng cho con, và trao tài sản cho con đúng lúc. Hai điều đầu tiên chính là giáo dục đạo đức, được Đức Phật đặt lên hàng đầu.
Đức Phật cũng tự mình dạy con. Khi La Hầu La còn là chú tiểu bảy tuổi, Ngài dùng hình ảnh chậu nước để dạy con về lời nói dối, một bài học rất gần gũi với trẻ nhỏ.
Bài học 1: Thương yêu muôn loài
Lòng từ là nền tảng của đạo Phật. Với trẻ, lòng từ bắt đầu từ những sinh vật nhỏ quanh mình: con kiến, con mèo, cái cây. Khi con định giẫm lên con kiến, thay vì quát, cha mẹ có thể hỏi: nếu con là con kiến, con có muốn bị giẫm không. Câu hỏi ấy giúp con tự đặt mình vào vị trí người khác.
Một số việc nhỏ cha mẹ cùng làm với con: tưới cây mỗi sáng, cho chim ăn, nuôi một con cá và để con tự chăm sóc. Từ việc thương con vật, con sẽ biết thương người.
Bài học 2: Biết ơn
Trước bữa cơm, cả nhà có thể dành vài giây nghĩ về những người đã làm ra bữa ăn: bác nông dân trồng lúa, người bán rau, mẹ nấu cơm. Đây là nếp quán niệm trước bữa ăn ở các chùa, rất dễ áp dụng trong gia đình.
Dạy con nói lời cảm ơn với mọi người, kể cả cô lao công, chú bảo vệ. Con biết ơn sẽ ít đòi hỏi và dễ hạnh phúc hơn. Xem thêm bài lòng biết ơn là gì.
Bài học 3: Trung thực
Câu chuyện Đức Phật dạy La Hầu La rất hợp để kể cho trẻ. Ngài đổ một ít nước vào chậu rồi hỏi con có thấy nước còn ít không. Ngài nói người cố ý nói dối thì đức hạnh còn ít như vậy. Rồi Ngài đổ hết nước, úp ngược chậu, nói người nói dối mà không biết xấu hổ thì đức hạnh bị đổ hết, bị úp ngược như cái chậu này.
Khi con làm vỡ đồ và nói thật, cha mẹ nên khen sự trung thực trước rồi mới nhắc chuyện cẩn thận. Nếu con nói thật mà bị phạt nặng, lần sau con sẽ chọn nói dối.
Bài học 4: Chia sẻ
Chia sẻ là bố thí ở mức đơn giản nhất. Khi có bánh, cha mẹ khuyến khích con mời bạn, mời ông bà trước. Cuối năm, cùng con chọn đồ chơi, quần áo còn tốt để tặng các bạn khó khăn. Hãy để con tự tay trao, con sẽ cảm nhận được niềm vui của người cho.
Đừng ép con chia hết mọi thứ, vì trẻ cũng cần cảm giác có đồ của mình. Mục tiêu là con chia sẻ vì muốn, không phải vì sợ bị la.
Bài học 5: Biết dừng lại và thở
Trẻ nhỏ dễ nổi nóng, khóc lóc, ném đồ. Cha mẹ có thể dạy con một bài tập đơn giản: khi giận, đặt tay lên bụng, thở vào thật chậm như ngửi một bông hoa, thở ra thật chậm như thổi một ngọn nến. Ba lần là con đã bình tĩnh hơn.
Đây là hình thức đơn giản của thiền quán hơi thở. Nếu cha mẹ cùng thở với con, bài tập sẽ thành thói quen của cả nhà.
Cha mẹ là tấm gương đầu tiên
Trẻ không làm theo điều cha mẹ nói mà làm theo điều cha mẹ làm. Một người cha dạy con không nói dối nhưng chính mình hay nói dối qua điện thoại sẽ khó thuyết phục con. Một người mẹ dạy con hiền lành nhưng thường xuyên quát mắng sẽ dạy con cách quát mắng.
Vì vậy, dạy con theo lời Phật trước hết là cha mẹ tự tu. Giữ năm giới, nói năng nhẹ nhàng, biết xin lỗi khi sai. Con nhìn thấy mỗi ngày sẽ tự học được.
Đưa con đi chùa thế nào cho con thích
- Chọn ngày chùa yên tĩnh, đi buổi sáng khi con chưa mệt.
- Giải thích trước cho con ý nghĩa việc lạy Phật, chắp tay, nói nhỏ.
- Để con tự cầm hoa dâng Phật, tự rót nước cúng.
- Không bắt con ngồi quá lâu, cho con dạo vườn chùa, ngắm cây.
- Về nhà hỏi con thấy gì vui ở chùa.
Cha mẹ có thể đọc trước bài cách đi chùa lễ Phật đúng pháp.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì nên dạy con về Phật pháp?
Từ khi con biết nói đã có thể dạy qua câu chuyện và việc làm. Những bài học về thương yêu, biết ơn, trung thực hợp với mọi lứa tuổi. Khái niệm sâu hơn như nhân quả, vô thường có thể giảng khi con khoảng bảy, tám tuổi.
Có nên bắt con ăn chay không?
Không nên ép, nhất là khi con đang lớn và cần đủ dinh dưỡng. Có thể cho con ăn chay ngày rằm, mùng một cùng gia đình và giải thích lý do, để con tự cảm nhận.
Con không thích đi chùa thì làm sao?
Đừng ép. Hãy cho con tiếp xúc Phật pháp qua truyện tranh, bài hát, việc làm thiện. Khi con thấy cha mẹ an vui nhờ tu tập, con sẽ tự tò mò tìm hiểu.